سه شنبه, 19 شهریور 1392 ساعت 11:14

بازار فیلم فقط گیشه نیست

روزنامه فرهیختگان، بهاءالدین مرشدی | گفت‌وگوی اختصاصی فرهیختگان با شهرام مکری به بهانه دریافت جایزه ویژه بخش «افق‌ها»ی جشنواره ونیز

شهرام مکری که حضورش در سینمای ایران بیشتر به دلیل ساخت فیلم‌های کوتاه و تجربی‌اش اهمیت دارد، این‌بار به سراغ فیلمی متفاوت رفته. مکری کارگردانی فیلم‌هایی چون «طوفان سنجاقک»، «محدوده دایره»، «اشکان، انگشتر متبرک و چند داستان دیگر» و «خام، پخته، سوخته» را در پرونده کاری‌اش دارد. او در این سال‌ها نشان داده خطر کردن در سینما را دوست دارد و ایده‌های متفاوت و حتی سخت را دنبال می‌کند تا بتواند فیلمی کاملا متفاوت بسازد. او فیلمی ساخته با نام «ماهی و گربه» و در این فیلم بلند 130 دقیقه‌ای در یک پلان طولانی کل فیلم را فیلمبرداری کرده است. نخستین حضور مکری در جشنواره ونیز دریافت جایزه ویژه بخش «افق‌ها»ی این جشنواره را برای مضمون نوآورانه به همراه داشت.

***

با توجه به حضور فیلم «ماهی و گربه» در هفتادمین دوره جشنواره فیلم ونیز نگاه تماشاگران، به فیلم شما چگونه بود و بازتاب آن را در جشنواره چطور ارزیابی کردید؟

فکر می‌کنم با توجه به اینکه فیلم سینمایی «ماهی و گربه» تفاوت‌هایی به لحاظ شکلی با تصور تماشاگران اروپایی نسبت به سینمای ایران داشت، این فیلم در ردیف فیلم‌هایی قرار نمی‌گرفت که تماشاگر از سینمای ایران در ذهن داشت، بنابراین برای خودم جالب بود که بازتاب‌های آن را ببینم. خوشبختانه چه در نمایش عمومی و چه اکرانی که برای منتقدان و سینماگران داشتیم واکنش‌ها خوب به نظر آمد و با فیلم ارتباط خوبی برقرار شد و همچنین نقدهای خوبی پس از پایان فیلم داشتیم. شاید یکی از دلایل این استقبال این باشد که فضای فیلم محدود به جغرافیایی خاص نیست و بدون در نظر گرفتن یک جغرافیای خاص مضمونش را منتقل می‌کند.

درواقع می‌خواهید بگویید فیلم شما به دلیل نداشتن نگاه جشنواره‌ای نگاه مخاطب‌های جهانی را نسبت به سینمای ایران تغییر داد؟

تعریف درستی از نگاه جشنواره‌ای ندارم اما تماشاگرهای غیرایرانی در این سال‌ها با شکلی از سینمای ایران روبه‌رو بوده‌اند که بیشتر به مسائل اجتماعی پرداخته است، چه مسائل اجتماعی شهری و چه روستایی. اما فیلم‌هایی که ساختاری فرم‌گرا دارند و به زبان سینما اهمیت می‌دهند کمتر از سوی ایران در جشنواره‌ها ارائه شده‌‌اند. به همین دلیل بازخورد تماشاگران به این نوع سینمای ایران برایم اهمیت داشت و هیجان‌انگیز بود.

سیاستگذاری‌های امسال جشنواره با توجه به اینکه امسال هفتادمین دوره برگزاری آن بود، چگونه بود؟

پیش از این در جشنواره ونیز شرکت نکرده بودم، بنابراین نمی‌توانم به صورت تطبیقی این جشنواره را با سال‌های پیش مقایسه کنم اما جشنواره برای این دوره برنامه‌های ویژه‌ای تدارک دیده بود، با توجه به اینکه ونیز همواره تاکید می‌کند قدیمی‌ترین فستیوال دنیاست و امسال هفتادمین سال برگزاری جشنواره است، بنابراین یکی از برنامه‌ها حضور هفتاد کارگردانی بود که پیش از این در ونیز حضور داشته و یک فیلم بلند ساخته بودند. کنفرانس‌های مطبوعاتی مختلف یا مرور آثار ویژگی‌های این دوره بود. البته با تغییر مدیر جشنواره و ریاست آلبرتو باربارا، او سعی دارد کمی غیرمحافظه‌کارانه عمل کند و بیشتر به فیلم‌هایی نو و با ایده‌های جدید بها بدهد.

وضعیت اکران فیلم در ایران چگونه خواهد بود و چه زمانی را برای اکران آن در نظر گرفته‌اید؟

تهیه‌کننده کار کانون ایران نوین است که طی جلساتی که سپهر سیفی به‌عنوان تهیه‌کننده با کانون داشته، تصمیم بر این شده اکران فیلم در ایران را تا زمان برگزاری جشنواره فیلم فجر امسال نگه داریم و اولین نمایش عمومی آن را در این جشنواره داشته باشیم و پس از آن برای اکران عمومی آن برنامه‌ریزی کنیم.

برنامه‌های دیگرتان برای حضور فیلم «ماهی و گربه» در فستیوال‌های جهانی چیست؟ آیا اقداماتی انجام شده تا شاهد حضور فیلم شما بعد از ونیز در جشنواره‌های دیگر باشیم؟

ما در جشنواره ونیز چندین مذاکره داشتیم و آقای محمد اطبایی که پخش‌کننده بین‌المللی فیلم هستند با فستیوال‌هایی وارد مذاکره شده‌اند ولی هنوز حضور در جشنواره‌ها قطعی نشده، بنابراین شاید اعلام کردن آنها زود باشد.

شما در جشنواره ونیز در بخش «افق‌ها» شرکت داشتید و جایزه این بخش را نیز به دست آوردید، ویژگی این بخش چیست و چه تفاوتی با بخش‌های دیگر این فستیوال دارد؟

جشنواره ونیز دو بخش رقابتی دارد که یکی بخش «اصلی» و دیگری بخش «افق‌ها» است. بخش «اصلی» هیات داوران جدا دارد و بخش «افق‌ها» هم هیات داوران جدا دارد. در بخش «افق‌ها» بیشتر توجه و تمرکز روی فیلم‌هایی است که سینمای مستقل محسوب می‌شوند و بخش اصلی به جریان اصلی سینمای جهان می‌پردازد که هر کدام از بخش‌ها برای دریافت جایزه شیرطلای جشنواره با هم رقابت می‌کنند.

با توجه به اینکه فیلم شما در یک جلسه و به مدت 130 دقیقه فیلمبرداری شده و شیوه‌ای خاص برای ساخت آن در نظر گرفته‌اید. روند تولید چنین کاری چگونه بود و چه مشکلاتی برای ساخت آن داشتید؟

برای ساخت فیلم پروسه‌ای مفصل و طولانی داشتیم، یک ماه در تهران تمرین می‌کردیم و یک ماه هم تمرین‌هایمان در لوکیشن ادامه داشت. با توجه به اینکه شکل کار بیشتر شبیه به تئاتر بود بازیگرها هر روز تمرین می‌کردند و به تدریج و در جریان کار کم‌کم دوربین را هم به تمرین اضافه کردیم و مثل یک پرفورمنس میزانسن‌ها را طراحی کردیم و پس از حفظ کردن دیالوگ‌ها نتیجه کار را در یک روز فیلمبرداری، ضبط کردیم.

به نظر شما که بیشتر در جریان سینمای تجربی و مولف قرار دارید فکر می‌کنید آیا دوباره این نوع سینما جان می‌گیرد و مورد حمایت قرار خواهد گرفت؟

تصورم این است که در ایران تماشاگر نظام عرضه و تقاضا را معلوم می‌کند و فیلمی موفق محسوب می‌شود که در گیشه موفق است، در حالی که گیشه یکی از بازارهای فیلم به حساب می‌آید. اگر بتوانیم این تعریف را داشته باشیم که بازارهای مختلفی برای سینما وجود دارد، می‌توانیم با توجه به این بازارها تولیدات مختلفی داشته باشیم؛ از جمله فیلم‌هایی که نگره مولف و تجربی دارند. وقتی بازارهای مختلفی وجود داشته باشد که بتواند چرخش مالی فیلم را تضمین کند می‌توانیم امیدوار باشیم که چنین فیلم‌هایی نیز مورد حمایت قرار بگیرند.

JoomShaper